اخلاق و زیبایی شناسی در تراکتاتوس :سخنرانی دکتر سروش دباغ
۱:امروز ۲۵/۹/۸۷ قرار بود که سخنرانی دکتر شیخ رضایی و دکتر دباغ با عنوان
"اخلاق و زیبایی شناسی در تراکتاتوس در مرکز فیزیک نظری و ریاضیات ( IPM) برگزار شود.
ولی برنامه تغییر یافته بود و فقط دکتر سروش دباغ سخنرانی کرد.البته اگر ما در قرن بیست و یکم
زندگی می کردیم و عصر عصر اطلاعات بود تغییر برنامه را طوری می فهمیدیم........
۲:در ابتدا دکتر نسرین به عنوان میزبان دکتر دباغ را معرفی کرد و از کتاب"سکوت و معنا " که منتشر شده است و کتاب "عام و خاص در اخلاق " که منتشر خواهد شد نام برد.
البته دکتر دباغ کتاب دیگری با عنوان " آئین در آئینه " دارد که در واقع نگاهی به آراء دین شناسانه پدر ایشان دکتر عبدالکریم سروش است.
۳:دکتر دباغ گفت که با دکتر شیخ رضایی مقاله مشترکی درباره فلسفه علم نوشته اند و در هماهنگی با دکتر همتی مقدم این اشتباه پیش آمده است.خلاصه تقصیر ها به گردن دکتر همتی مقدم افتاد.
۴:دکتر دباغ ذکر کرد که در واقع بحث ایشان به ویتگنشتاین متقدم مربوط است. او با قرائت خود از ویتگنشتاین و با استناد به
۱.۱ جهان مجموعه واقعیت ها است و نه مجموعه چیزها
۱.۱۱ جهان را واقعیت ها مشخص می کنند و این کل واقعیت هاست که جهان را مشخص می کند.
و فقره های دیگری از تراکتاتوس به تبین هستی شناسانه مورد نظر خود پرداخت.
۵: دکتر دباغ انگیزه خود از پرداختن به این موضوع و عنوان مقاله را در فقره ۶.۴۲۱ عنوان کرد:
۶.۴۲۱ معنای جهان باید بیرون از جهان نهفته باشد.در درون جهان همه چیز همانگونه است که
هست ;و همه چیز همان طور رخ می دهد که رخ می دهد.درون جهان ارزشی وجود ندارد ,- و اگر
ارزشی در درون جهان یافته می شد, دیگر ارزشی نمی داشت.
اگر ارزشی یافته شود که ارزش داشته باشد انگاه این ارزش باید بیرون از هرگونه رخ دادن و
بیرون از هرگونه " چنین استی " قرار داشته باشد.زیرا هر گونه رخ دادن و " چنین استی "
تصادفی است.
چیزی که رخ دادن و چنین استی را نا-تصادفی می سازد نمی تواند در درون جهان باشد, زیرا اگر
می بود خود دوباره تصادفی می بود.
این چیز باید بیرون جهان باشد.
دکتر دباغ غیر از تراکتاتوس به یک سخنرانی ویتگنشتاین اشاره داشت که در ان ویتگنشتاین به
تفکیک بین ارزش نسبی و ارزش مطلق پرداخته است.
او به عنوان مثال عنوان کرد
"او چه خوب پیانو می نوازد. " بیانگر ارزش نسبی
" تو باید به پدر و مادرت احترام بگذاری ."بیانگر ارزش مطلق است
ارزش نسبی ............ fact
ارزش مطلق ............بیرون جهان
دکتر دباغ کفت اگر ارزش داخل جهان بود تصادفی بود .فقره ۶.۴۱ و ۶.۴۲ و ۶.۴۲۲ تراکتاتوس.
۶:در ادامه دکتر دباغ با ذکر تفاوت بین امور گفتنی و نشان دادنی نزد ویتگنشتاین
sayable/showable
یاداور شد که اموری مانند " گزاره های اخلاقی , زیباییی شناسی, منطق و ریاضیات و دین "
در حوزه نشان دادنی قرار می گیرند.
دکتر دباغ سه ویژگی برای امور اخلاقی و زیبایی شناسی ذکر کرد :
۱:سوژه متافیزیکی ( metaphysical subject ) فقره های ۵.۳۲ و ۵.۶۳۳ و ۵.۶۳ و ۵.۶۳۱
۲:از وجه ابدی ( sub specie eterni ) فقره ۶.۴۵
۳: کل کرانمند (a limited whole ) فقره ۶.۴۵
در ادامه او تفاوت بین " نگاه از میان " و " نگاه از ورای " را بر شمرد.
۷: دکتر دباغ در ادامه تقسیم بندی زیر را یاداور شد:
او meta-ethic را به دو قسمت تقسیم کرد:
۱: mental realism
2: moral anti-realism
mental realism را نیز به سه قسمت تقسیم کرد :
naturalism , non- naturalism , super-naturalism
non-cognitivism anti-realism moral
ویتگنشتاین در حوزه اخیر قرار دارد.
دکتر دباغ معتقد بود که علامه طباطبایی در کتاب " اصول فلسفه و روش رئالیسم "در مقاله ششم
رویکردی دارد که با نتیجه ویتکنشتاین همخوانی دارد.
۸:بعد از پایان صحبت های دکتر دباغ نوبت به پرسش و پاسخ رسید.ابتدا دکتر شیخ رضایی پرسید که
شما در این رویکرد معیار و ملاکی برای امر اخلاقی ارائه نکردید.چون یک شخص با یک نحوه نگرش
به جهان می تواند امری را اخلاقی ببیند و با نگرش دیگر غیر اخلاقی .
بعد اقای مروارید برای اینکه ملاک و معیاری ارائه دهد تفسیر خود را ارائه داد.
دکتر شیخ رضایی به طنز گفت " ویتگنشتاین خودش راز امیز است راز امیز ترش نکن "
در ادامه اقای مروارید ذکر کرد که حکم منطقی درباره مرز عالم است.(کل )
از سوی دیگر ایشان متذکر شد که با این دید گاه اخلاق و زیبایی شناسی با منطق که انهم
در حوزه امور نشان دادنی است هم ارز می شوند.
نفر بعدی دکتر قدکپور بود .دکتر قدکپور به شوخی گفت چیزی که اقای مروارید از ان ناراحت است
مرا خوشحال می کند.به این معنی که دانش ما از منطق همگانی است و از تجربیات شخصی و فرهنگی جدا می شود. فقط مشکل ایشان با non-cognitive بودن گزاره های اخلاقی بود و اینکه ویتگنشتاین چگونه به این نتیجه رسیده است.که دکتر دباغ فرمود این قرائت من است.
نفر دیگری هم در پایان سوال کردند که در مورد روح و فرشته و احساس بود که من خیلی نتونستم
بفهمم موضوع چیه ؟
۹:از اساتید, من دکتر نسرین, دکتر شیخ رضایی و سر کار خانم دکتر قدکپور را دیدم.البته شاید اساتید دیگری بودند که من نشناخته باشم.(در صورت وجود - شرمنده )
از برو بچه های فلسفه علم باز کسانی که من دیدم و می شناختم کیوان الستی
مصطفی مهاجری و سرکار خانم قاسمی بودند.چقدر زیاد می شناسم.مگه نه..........
چون ممکنه مطالب را در بعضی جاها اشتباه نوشته باشم.اگر حافظه دوستان یاریگر باشد ممنون میشم
در قسمت نظرات ذکر فرمایند.
از دو ترجمه تراکتاتوس به فارسی بهره بردم:
۱:لودویگ ویتگنشتاین رساله منطقی-فلسفی پارسی از :دکتر م.ش.ادیب سلطانی انتشارات امیر کبیر
۲:ل.ی.ی ویتگن شتین رساله منطقی-فلسفی مترجم:دکتر محمود عبادیان انتشارات جهاد دانشگاهی دانشگاه تهران
در این وبلاگ اخبار فلسفه علم و حوزه های مرتبط منتشر می شود.