یکی از بحث های مهم در فلسفه که تاثیر بنیادین بر فلسفه قرن بیستم داشته است,تمایز بین گزاره های تحلیلی و تالیفی است.آغاز این بحث را اگر نخواهید که ریشه همه بحث ها را به یونان و آکادمی ربط دهید , می توان در آثار فیلسوف شکاک قرن هجدهم دیوید هیوم سراغ گرفت.هیوم دو نوع حقیقت را از یکدیگر متمایز می کرد: (الف )"حقیقت لفظی یا تحلیلی " که مربوط به حقایق ریاضی یا منطقی هستند. (ب )"شناسایی واقعی ناشی از تاثرات" که به معنای حقایقی می باشند که می توان آنها را به یک تاثر برگرداند.
بعد از هیوم در آثار لایب نیتس نیز تقسیم قضایا به تحلیلی و تالیفی دیده می شود.از نظر لایب نیتس قضایای تحلیلی بر اصل تناقض استوار اند ولی قضایای تالیفی چنین ویژگی ندارند.از دیدگاه او همه قضایای تحلیلی پیشینی و تمام قضایای تالیفی پسینی هستند.در این تلقی قضایای ریاضی تحلیلی در نظر گرفته می شد.
کانت حکمی را که در آن محمول در مفهوم موضوع مندرج نباشد تالیفی و حکمی را که در آن محمول از قبل در مفهوم موضوع مندرج باشد تحلیلی نام نهاد.از انجا که صادق بودن احکام تالیفی به وسیله تجربه معلوم می شود این احکام احکام تجربه و به عبارت دیگر احکام تجربی اند.کانت این گونه احکام را احکام تالیفی "پسینی "نامیده است.احکام تحلیلی که صادق بودن آنها ربطی به تجربه ندارد احکامی" پیشینی "اند.این دسته بندی مورد تایید هیوم نیز هست.علاوه بر این هیوم و کانت هردو در این نکته اتفاق نظر دارند که احکام تحلیلی هیچ مهرفتی درباره ی عالم واقع به ما نمی دهند.این احکام صرفا تعابیری هستند حاکی از تحلیل مفهوم موضوع.همچنین هیوم و کانت هردو قبول دارند که احکام تالیفی پسینی نیز وجود دارند.در نظر هیوم همین احکام اند که به آنچه از طریق حواس عاید ما می شود می پردازند. به عنوان مثال عبارتهای گروه اول تحلیلی و گروه دوم تالیفی هستند:
همه مجرد ها ازدواج نکرده اند. همه مثلث ها سه ضلع دارند.
همه مجرد ها خوشحال هستند. همه اجسام وزن دارند.
با این وصف نوع سومی از احکام نیز قابل فرض است و آن احکامی است که هم تالیفی و هم پیشینی یعنی احکامی که محمول چیزی به موضوع نسبت می دهد که قبلا در مفهوم موضوع حکم مندرج نبوده و با این وصف انچه به موضوع حمل شده بالضروره صادق است یعنی حکم هم ضروری است و هم کلی.به نظر کانت احکام ریاضی از جمله احکامی اند که تالیفی پیشینی اند.
جان استوارت میل معتقد بود که حقایق ریاضی پسینی هستند یعنی با تجربه شناخته می شوند.او در کتابش "یک نظام منطقی " به بحث و دفاع از این نظریه پرداخته است که حقایق ریاضی تعمیم یافته ها و نتایج تجربی اند که هم کاربردشان و هم مقبولیتشان عام است.فرگه در این که حقایق و گزاره های ریاضی پیشینی هستند و به نحو ماتقدم شناخته می شوند با کانت موافق بود و در مقابل میل قرار داشت.اما او معتقد بود که حقایق و گزاره های علم حساب تحلیلی اند نه تالیفی یعنی این گزاره ها دارای آگاهی هایی نیستند که در اندیشه گنجانده نشده باشد.این گزاره ها تفصیل و شرح داشته های ذهن هستند و از خارج از آن گزارشی نمی دهند.بر خلاف هندسه که او هم مانند کانت بر این باور بود گزاره های آن تالیفی است و با شهود شناخته می شود.فرگه می گفت علم حساب تحلیلی است و در واقع چیزی بیش از شاخه ای از منطق نیست.
بعد ها پوزیتیویستهای منطقی با مطرح کردن معیار " تحقیق پذیری" به نوعی به این بازی تقسیم قضایا به تحلیلی و تالیفی ادامه دادند.کارنپ بیش از دوستان دیگرش در این زمینه کار کرده است.البته تاثیر ویتگنشتاین و داستان رساله او را نیز در جای خود باید در نظر گرفت.از نظر پوزیتیویستهای منطقی تقسیم قضایا به پیشینی و پسینی روشن و بدیهی می نمود و معتقد بودند که باید تفکیک قضایا به تحلیلی و تالیفی را بیشتر مورد بررسی قرار دهند.
بعد ها کواین مقاله مهم " دو حکم جزمی تجربه گرایی " را در نقد دیدگاه کارنپ که اعتقاد داشت مرز مشخصی بین قضایای تحلیلی و تالیفی وجود دارد نوشت و به تعبیری این مقاله ضربه مهلکی بر اندیشه های پوزیتیویستی وارد ساخت .همانطور که کواین در یکی از مصاحبه های خود می گوید" این مقاله 40 بار در مجموعه های مختلف نقل و ترجمه شده است و هم چنین صد ها پاسخ به شکل کتاب و مقاله به آن داده شده است.".کواین مقاله خود را چنین آغاز می کند"تجربه گرایی جدید را دو حکم جزمی تا اندازه ای مقید کرده است.یکی از آن دو حکم اعتقاد به وجود افتراق اساسی میان صدقهایی است که تحلیلی هستند یا ریشه در معانی دارند و وابسته به امور واقعی نیستند و صدقهایی که تالیفی هستند و ریشه در امر واقع دارند.حکم جزمی دیگر عبارت است از گرایش به فروکاهی یعنی اعتقاد به اینکه هر قضیه بامعنایی معادل با ساختاری منطقی بر روی ثابتهایی است که به تجربه بلاواسطه دلالت دارد.سخن من آن است که این هر دو حکم کج بنیاد است.با انتشار این مقاله تا مدت ها بحث تفکیک قضایا به تحلیلی و تالیفی از دایره بحث های فلسفی خارج شد.البته بعد از کواین قصه رها نشد و تا امروز که چامسکی و افراد دیگری در این بازی شرکت دارند ادامه دارد.
خلاصه اگر حال و حوصله کتاب به زبان انگلیسی خواندن دارید این کتاب " Analyticity"بسیار خواندنی و دقیق این داستان را پیش می برد.در غیر این صورت می توانید از کتاب های فارسی که در اینجا معرفی می شود بهره مند شوید.البته این لیست کتاب ها فقط درباره تمایز تحلیلی و تالیفی نیست و بیشتر حال و هوای فلسفه معاصر و تحلیلی دارد.این لیست نه مانع است و نه جامع.در نوشتن مطلب بالا از بعضی از کتاب های این مجموعه استفاده شده است.
۱- پایا ,علی (1382) ,فلسفه تحلیلی: مسائل و چشم اندازها ,تهران ,طرح نو
۲- استرول ,اورام (1383) ,فلسفه تحلیلی در قرن بیستم ,فریدون فاطمی ,تهران ,نشر مرکز
۳- بزرگمهر,منوچهر (1357) ,فلسفه تحلیل منطقی,تهران, خوارزمی
۴- نصری,عبدالله (1379) ,فلسفه تحلیلی (تقریرات استاد دکتر مهدی حائری یزدی) ,تهران,موسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر
۵- هاسپرس,جان (1379) ,تحلیل فلسفی ,موسی اکرمی ,تهران ,طرح نو
۶- پایل ,اندرو (1387) ,گفتگو با فیلسوفان تحلیلی,حسین کاجی,تهران,نشر مرکز
۷- ادیب سلطانی,میر شمس الدین (1359) , رساله وین ,تهران,مرکز ایرانی مطالعه فرهنگها
۸- نائس,آرن (1357) ,کارناپ,منوچهر بزرگمهر,تهران,خوارزمی
۹- کارناپ,ردلف (1363) ,مقدمه ای بر فلسفه علم,یوسف عفیفی,تهران,نیلوفر
۱۰- کارنپ,رودلف (1381) ,زندگینامه علمی من ,دکتر مهدی دشت بزرگی,تهران,نشر سکوت,کاشان,دانشگاه کاشان
۱۱- کارناپ,رودلف (۱۳۸۵),فلسفه و نحو منطقی,رضا مثمر,تهران,نشر مرکز
۱۲- خرمشاهی, بهاءالدین (1361),پوزیتیویسم منطقی,تهران,تهران, علمی و فرهنگی
۱۳- آیر,الف.ج (1356) ,زبان,حقیقت و منطق,تهران,موسسه انتشارات علمی دانشگاه صنعتی آریامهر
۱۴- کریپکی,سول ای (1381) ,نام گذاری و ضرورت,کاوه لاجوردی,تهران,هرمس
۱۵- لاریجانی,صادق (1375) ,فلسفه تحلیلی ,قم ,نشر مرصاد
۱۶- میثمی ,سایه (1386) ,معنا و معرفت در فلسفه کواین ,تهران ,نگاه معاصر
۱۷- هاک ,سوزان (1382) ,فلسفه منطق ,سید محمد علی حجتی ,قم ,طه
۱۸- لاریجانی ,علی (1383) ,شهود و قضایای تالیفی و ماتقدم در فلسفه کانت ,تهران ,هرمس
۱۹- موحد ,ضیاء (1382) ,از ارسطو تا گودل ,تهران ,هرمس
۲۰- سرل ,جان.ار ,و دیگران (1380) , نگرشهای نوین در فلسفه ,محمد سعیدی مهر و دیگران ,قم ,طه ,دانشگاه قم
۲۱- الستون,ویلیام.پ (1380) ,فلسفه زبان,دکتر نادر جهانگیری,مشهد,دانشگاه فردوسی مشهد
۲۲- هاسپرس ,جان (1379) ,تحلیل فلسفی ,سهزاب علوی نیا ,تهران ,مرکز ترجمه و نشر کتاب
۲۳- لاکوست ,ژان (1376) ,فلسفه در قرن بیستم ,دکتر رضا داوری اردکانی ,تهران ,سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاها (سمت)
۲۴- ملکیان ,مصطفی (1379) ,تاریخ فلسفه غرب (جلد چهارم) ,تهران ,پژوهشکده حوزه و دانشگاه
۲۵- خاتمی ,محمود (1386) ,مدخل فلسفه غربی معاصر,تهران,نشر علم
۲۶- بوخنسکی,ا.م (1379) ,فلسفه معاصر اروپایی,دکتر شرف الدین خراسانی,تهران,علمی و فرهنگی
۲۷- مگی ,برایان (1378) ,مردان اندیشه ,عزت الله فولادوند ,تهران ,طرح نو
۲۸- کاپلستون ,فردریک (1384) ,فلسفه معاصر ,دکتر علی اصغر حلبی ,تهران ,زوار
۲۹- نقیب زاده ,میر عبدالحسین (1387) ,نگاهی به نگرش های فلسفی سده بیستم ,تهران ,طهوری
۳۰- چپمن,شیوا (1384) ,از فلسفه به زبان شناسی,حسین صافی,تهران,گام نو
۳۱- هنفلینگ,اسوالد (1383) ,فلسفه و زبان روزمره,محمود رافع,تهران,گام نو
۳۲- کرد فیروزجائی,یار علی(1382) ,فلسفه فرگه,قم,موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
۳۳- هارتناک,یوستوس (1386),نظریه معرفت در فلسفه کانت,غلامعلی حداد عادل,تهران,فکر روز
۳۴- اعتماد,شاپور (1375) ,دید گاهها و برهانها,تهران,نشر مرکز
از ویژه نامه های فصلنامه ها در مورد فلسفه تحلیلی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
ارغنون-فصلنامه فلسفی ادبی فرهنگی
سال دوم /شماره 7و8/پاییز و زمستان 1374
ذهن-فصلنامه تخصصی معرفت شناسی و حوزه های مرتبط
سال هفتم/شماره چهارم/زمستان 1385
ادرس دانلود کتاب:
http://rapidshare.com/files/269536164/0415773334.rar
در این وبلاگ اخبار فلسفه علم و حوزه های مرتبط منتشر می شود.