هادی صمدی

خط خبر دانش شهر : دکتر هادی صمدی عضو هیئت علمی گروه فلسفه علم دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات، در گفتگو با خط خبر دانش شهر ضمن تأکید بر اهمیت خبر تولید حیات مصنوعی، قرن حاضر را قرن زیست شناسی خواند و افزود باید آماده اکتشافاتی در زیست شناسی باشیم که روزی حتی تخیل آن را هم نداشته ایم.

دکتر صمدی پژوهشگر حوزه فلسفه تکامل و ژنتیک ضمن هشدار در رابطه با سوء استفاده های احتمالی از این دستاورد شگرف علمی، تجرکات کاخ سفید در مورد این پروژه را مورد توجه قرار داد و افزود: “من به این نظارت اصلاً خوشبین نیستم و آن را مصداق کامل دادن گوشت به دست گربه می دانم.”

تحریریه خط خبر دانش شهر، با در نظر گرفتن اهمیت خبر برای علاقمندان، در این جا متن کامل مصاحبه با دکتر هادی صمدی را منتشر می کند.

- خبر تولید حیات مصنوعی را از دیدگاه یک پژوهشگر فلسفه علم چگونه ارزیابی می کنید؟

خبر بسیار مهمی بود. این خبر بحث های زیادی را در فلسفه ی علم، خصوصاً متافیزیک علم، رونق خواهد داد. بحث پیرامون فیزیکالیسم و پدیده های نوظهور (emergent properties) از مهم ترین این مباحث است. اما مهم تر از آن، فیلسوفانی که در مباحث مربوط به اخلاق در علم مشغول فعالیت اند هیزم فراوانی را در تنور بحث های خود خواهند یافت.

- در مقایسه با واکنش های سریع واتیکان و دیگر ادیان، چرا جامعه دینی شیعی در مقابل حیات مصنوعی، شبیه سازی و از این قبیل تحقیقات موضع گیری نمی کند؟

شاید قدری دیرتر، اما سنجیده تر پاسخ گفتن، بهتر است از پاسخ های سریعی که نیازمند عقب نشینی های بعدی اند. تاریخ نشان می دهد که بسیاری از موضع گیری های سریع نسبت به دستاوردهای علمی از جانب نهادهای دینی، موضع گیری های سنجیده ای نبوده و به عقب نشینی های بعدی انجامیده است. عذر خواهی پاپ قبلی از موضع گیری کلیسا نسبت به گالیله شاهدی بر این سخن است. بنابراین من سکوت فعلی را منفی ارزیابی نمی کنم. اما در مورد دیگری که نام برده اید، یعنی شبیه سازی، تا جائیکه می دانم موضع گیری هایی صورت گرفته است. سمت و سوی عمومی موضع گیری ها در این جهت بوده است که شبیه سازی مولد را مردود و شبیه سازی غیر مولد را مطلوب بیانگارند.
– چرا مانند کاتولیک ها مباحثی مثل دخالت در کار خدا را از سوی علمای اسلامی مطرح نمی شود؟

باید این گشادگی نسبت به علم را به فال نیک بگیریم.
–  اگر بتوان در آزمایشگاه از چند ماده شیمیایی در کنار هم سلول جاندار تولید کرد طرفداران دیدگاه های مکانیستی و همچنین فلسفه ذهن از این مساله خرسند خواهند شد؟

عبارت “اگر بتوان” در ابتدای سوال شما مربوط به قبل از ۲۰ می ۲۰۱۰ می شود اکنون گام مهمی در تحقق این شرط توسط تیم تحقیقاتی کرایگ ونتر برداشته شده است و آنها توانسته اند تا حد زیادی این کار را انجام دهند. (می گویم “تا حد زیادی” چرا که هنوز دیواره ی سلولی مایکوپلاسمای تولید شده را محققین تولید نکرده اند و فقط ژنوم آن را تولید کرده اند.)

اما در پاسخ به سوال شما باید بگویم که عمل انجام شده را موید قرائت سنتی فیزیکالیسم در نظر نمی گیرم. آنچه در این آزمایش انجام شده بیشتر بیانگر آن است که حیات یک پدیده ی نوظهور است. اما بیانگر آن نیست که حیات قابل تقلیل به شیمی است. مثلاً آب ویژگی هایی دارد که مولکولهای هیدروژن و اکسیژن ندارند. ما می توانیم در آزمایشگاه از ترکیب هیدروژن و اکسیژن آب تولید کنیم اما این نشانگر آن نیست که همه ی ویژگی های آب در ویژگی های اتمهای هیدروژن و اکسیژن نهفته است. اما اگر از آموزه ی فیزیکالیسم غیر تقلیل گرا طرفداری کنید احتمالاً یافتۀ جدید شما را خوشحال خواهد کرد. بنابراین فکر نمی کنم که یافته ی مورد بحث بیانگر تقلیل زیست شناسی به شیمی بوده است. زیست شناسی به مطالعه ی ویژگی های نوظهوری می پردازد که برآمده از ماکرو مولکولهای شیمیایی اند.
–  این خبر نظریه تحویل حیات و روح و جاندار بودن به کارکرد جسم و اندام به جای حلول روح الهی و دمیدن روح از سوی خدا را تقویت می کند؟

اگر به پاسخ سوال قبل دقت کنید این آزمایش بیانگر آن است که حیات یک پدیده ی نوظهور است اما اینکه “روح” و “حیات” یک چیز هستند یا نه را باید متخصصین دینی پاسخ دهند.
–  در ارتباط علم و سیاست، با نگاهی به آنچه در مورد بمب هسته ای روی داده است، آیا ادامه این تحقیقات را مخاطره آمیز پیش بینی می کنید؟

مسائل اخلاقی پیرامون این آزمایش اهمیت بسیار زیادتری از موضوعات فوق دارند. فن آوری اخیر می تواند به تولید سلاح های بیولوژیک بسیار مخربی منجر شود که حتی نگرانی خود دانشمندان دست اندرکار را نیز ایجاد کرده و آنها خواهان نظارت بیشتر دولت آمریکا شده اند. هر چند که طی سال گذشته کاخ سفید ناظرانی را به انستیتوی ونتر اعزام کرده بوده است. اما من به این نظارت اصلاً خوشبین نیستم و آن را مصداق کامل دادن گوشت به دست گربه می دانم. تقریباً با اطمینان می توان پیش بینی کرد که در آینده شاهد تولید و بکار گیری چنین سلاح هایی خواهیم بود. از سوی دیگر از این فن آوری می توان برای تولید داروهای جدید بهره گرفت. خود ونتر هدف اصلی تحقیقات گروه را تولید جلبکی معرفی کرده است که قادر به جذب دی اکسید کربن از جو زمین باشد و از روند گرمایش روزافزون زمین بکاهد. مسئولیت اخلاقی دانشمندان در این پروژه بسیار خطیر است. در حال حاضر عده ای معتقداند که تا وضع قوانین نظارتی دقیق تر باید تحقیقات فوق را متوقف کرد، پیشنهادی که تحقق یافتن آن بعید به نظر می رسد.
–  آینده تحقیقات زیستی را چگونه پیش بینی می کنید؟ به نظر می رسد هر روز فیلم های علمی تخیلی بیشتری به واقعیت نزدیک می شوند

قرن حاضر قرن زیست شناسی است. هیچ داستان علمی تخیلی ای به گرد پای آنچه در خود علم می یابیم نمی رسد (تعبیری از دکتر علی پایا). داستانهای علمی تخیلی برساخته های انسانها هستند بدون آنکه لزوما ارتباطی به پیچیدگی های حیرت آور جهان داشته باشند. اما علوم برساخته های انسان اند در جهت بازنمایی لایه های مختلف جهان. از آنجا که جهان پیچیده است علم واقعی از هر داستان علمی تخیلی ای پیچیده تر و اعجاب آور تر است. و در میان علوم، زیست شناسی به علم مطالعۀ پیچدگی ها معروف است. بنابراین باید منتظر اکتشافاتی درزیست شناسی باشیم که فکر آن را هم نمی توانیم بکنیم.

تحریریه خط خبر دانش شهر ضمن پیگیری آخرین خبرهای پروژه حیات مصنوعی، گفتگوهای دیگری را با صاحب نظران و متخصصین این عرصه در دست انجام دارد. برای اطلاع از آخرین اخبار و دیدگاه ها، اخبار جدید خط خبر دانش شهر را دنبال کنید…

از مقاله های دکتر صمدی می توان به موارد زیر اشاره کرد: